ملکالشعرای تعزیه ایران؛ روایت یک خاندان ۱۰۰ ساله از هنر تعزیه/ سعید بیابانکی: شعر فارسی، «شهید» بسیار داده است
سعید بیابانکی، شاعر نامآشنا که از مهمانان روز سومِ «خیمه هنر» بود میگوید: «شاید کسانی باور نکنند اما شعر فارسی شهید، بسیار داده است؛ عطار نیشابوری را مغولها شهید کردند، حسینبنمنصور حلاج را به دستور خلیفه عباسی به دار آویختند، فرخی یزدی را به دستور حاکم یزد دهان دوختند، میرزاده عشقی را پس از کودتا ترور کردند و… شعر فارسی شهید بسیار داده است و باید قدرش را دانست.»
نرگس کیانی: «خیمه هنر»؛ عنوان رویدادی است که در آن هنرمندانی از شاخههای گوناگون هنر، هر آنچه را در سر دارند در نسبت با حسین(ع) بازتعریف میکنند؛ هنرمندانی ازجمله پردهخوانان و نقالان، تعزیهخوانان و شبیهگردانان و شاعران و نقاشان و خطاطان. این رویداد که این روزها دومین دوره خود را در محوطه مجموعه تئاتر شهر پشت سر میگذارد، آنطور که در موردش گفته میشود، حاصل «همافزایی جملگیِ زیرمجموعههای معاونت امور هنری»ست. «خیمه هنر» که از روز یکشنبه؛ ۷ تیرماه برابر با ۱۳ محرم آغاز به کار کرده و تا روز سهشنبه؛ ۱۶ تیرماه برابر با ۲۲ محرم به کار خود ادامه خواهد داد، در شامگاه سهشنبه ۹ تیرماه میزبان چهرههایی چون ابوالفضل ورمزیار (مرشد و نقال پیشکسوت)، جواد خداوندی (سرپرست گروه تعزیه احرار از روستای بق دامغان) و سعید بیابانکی (شاعر شناختهشده معاصر) بود.
یار را از یارِ یار اندیشه کن/ چهطور حبیب بن مظاهر توانست و مختار نتوانست؟
«عابس و حقالناس»؛ عنوان نَقلی بود که ابوالفضل ورمزیار برای اجرا در شب سوم «خیمه هنر» انتخاب کرده بود. او در گفتوگو با ریتاچ آپ در مورد دلیل این انتخاب، گفت: «هدف ما معرفتشناسی قیام حسین(ع) است، نه صرفا روایت داستان قیام ایشان. وگرنه کیست که داستان حسین(ع)، ابوالفضلالعباس(ع)، علیاکبر(ع) و… نشنیده باشد؟ اگرچه دوباره گفتن این داستانها نیز لذات ویژه خود را به همراه دارد اما قصد من پرداختن به داستانهای کمترشنیده شده بود و دادن پاسخی به این سوال که یاران کمتر شناختهشده امام چه ویژگیهایی داشتند که توانستند به ایشان «آری» بگویند؟ پاسخی به این سوال که چه شد که پیرمردی نحیف چون حبیب بن مظاهر، چون مسلم بن عوسجه خود را به کربلا رساند اما مختار نرسید؟»
او که خود را «پیرمرد و تهکاسهای جامِ نقالان و پردهخوانان» میخواند، افزود: «پس هر کسی نمیتواند در صف یاران حسین(ع) دربیاید و همان طور که در ابتدای نَقل اشاره کردم: یار را از یارِ یار اندیشه کن… در شناخت حسین(ع) همین بس که ببینیم چه کسانی در صف یاران حسین(ع) درآمدند و نه فقط او را یاری که در راهش جانبازی کردند.»
تعزیهخوانی از روستای بَقِ دامغان: نَسَبِمان به ملکالشعرای تعزیه ایران میرسد
جواد خداوندی در گفتوگو با ریتاچ آپ از این گفت که با گروه تعزیه «احرار» از روستای بَقِ دامغان برای اجرای تعزیه «شهادت حسین(ع)» به خیمه هنر آمده بود. او در پاسخ به دلیل انتخاب این مجلس برای اجرا چنین توضیح داد: «مجالس تعزیه اصولا بیش از چندین ساعتاند اما با توجه به این که به ما گفته شد نهایتا یک ساعت زمان در اختیارمان خواهد بود، بهتر دیدم که انتخابمان تعزیهای گوشهگوشه باشد که بتوان بخشهایی از آن را اجرا کرد. «تعزیه عاشورا»، ازجمله این تعزیههاست که میتوان از گوشههای آن کاست و تنها برخی چهرههایی را که به یاری حسین(ع) میآیند نشان داد، نه همهشان را.»
گروه تعزیهخوانی «احرار» از روستای بَقِ دامغان با اشاره به این که تعزیهخوانی هنری ۱۰۰ ساله در میان خانوادهشان است، ادامه داد: «ملارمضان نادعلیزاده، پدربزرگ مادری بنده پیشکسوت تعزیهخوانی روستای بَقِ بود. همچنین غلامعلی نادعلیزاده، معروف به ملکالشعرای تعزیه ایران بزرگ خاندان ما بودند که بالغ بر ۵۰۰ مجلس تعزیه سرود.»
شعر فارسی برای زندهماندن خونِ دلها خورده است
سعید بیابانکی، شاعر نامآشنا دیگر مهمانِ روز سومِ «خیمه هنر» بود. او نخست بخشی از مثنوی «گندم ری» را خطاب به حسین(ع) خواند که اینطور آغاز میشد: «سرت اگرچه در آن روز رفت بر سرِ نی/ نخورد دشمنت اما جُوِیی ز گندم ری». بیابانکی غزلی هم برای ابوالفضلالعباس(ع) خواند که سرآغازش این بود: «رود بیتاب مرا یاد تو میاندازد/ گل مهتاب مرا یاد تو میاندازد.»
سعید بیابانکی در گفتوگو با ریتاچ آپ، با اشاره به این که «در طول تاریخ، همواره اولین هنری که به وقایع پیرامونی واکنش نشان داده شعر بوده، همچنان که نسبت به حرکت عاشورا نیز رسالت خود را حفظ کرده و پرچمدار بوده است» ادامه داد: «امیدوارم کسانی که این پرچم به دستشان است؛ شعر میسرایند و سروکارشان با کلمه است، قدر این رسانه بزرگ، این نعمت و این هنر ملی و میهنی را بدانند. شعر فارسی برای زنده ماندن، خونِ دلها خورده است و کسانی، جان خود را برای زنده نگهداشتن آن از دست دادهاند. همانطور که حسین(ع)، جان خود، یاران و اصحابش را در راه خدا فدا کرد، بسیاری نیز در راه شعر جان دادند. شاید کسانی باور نکنند اما شعر فارسی شهید، بسیار داده است؛ عطار نیشابوری را مغولها شهید کردند، حسینبنمنصور حلاج را به دستور خلیفه عباسی به دار آویختند، فرخی یزدی را به دستور حاکم یزد دهان دوختند، میرزاده عشقی را پس از کودتا ترور کردند و.. پس فراموش نکنید شعر فارسی شهید بسیار داده است و باید قدرش را دانست.»
«خیمه هنر» تا سهشنبه، شانزدهم تیر هر روز از ساعت ۱۸ و ۴۵ دقیقه با بخشهایی ازجمله مجالس پردهخوانی، تعزیه، شعرخوانی و اجرای موسیقی در محوطه مجموعه تئاتر شهر در حال برگزاری است.
عکاس: سیامک سقایی
۵۹۲۴۲